Хоһоон айарга холонуум


Ийэбит, эйэҕэс мичээриҥ,

 Истиҥ иһирэх сыһыанын

Олохпут суолдьут сулуһа

Буолла биһиэхэ – оҕолоргор.

 Кыһалҕа, эрэй ыалласпатах

Дьоллоох оҕо сааспыт

Махтала эйиэхэ ананар,

Күндү ийэбит барахсан!

Дьарамай нарын санныгар

Оҕолоруҥ тустарыгар

Ыарахантан чаҕыйбакка,

Ыалдьаргын да аахсыбакка,

 Yлэ үгүһүн сүкпүтүҥ,

Иҥнэн-толлон турбатаҕыҥ.

Биирдэ олорон турбат,

Yлэһит үтүөтэ киһибит,

Сүөһү көрөн, от оттоон,

Барыбытын үөрэхтээн

Кэскилбитин түстээбитиҥ,

Олохпутун тэрийбитиҥ.

Ыраахтан айаннаан кэллэххэ

 Түбүк үрдүгэр түһэриҥ,

Минньигэс, тотоойу аһынан

Айах тутан көрсөрүҥ.

 Куруук дэлэй астаах-үөллээх

 Хаһаайка бастыҥа эн этин,

Ыалдьыт дьоҥҥун маанылаан,

Илии тутуурдаан ыытарыҥ.

 Аһыныгас эн майгыҥ

Көтөр кынатын буолара,

Чиэһинэйиҥ, ырааһыҥ

Холобурга сылдьара.

Кыайыыларга өрүү сирдиир

Сырдык ыраҥ эйиэнэ:

«Дьонтон эрэ хаалбатыннар,

Yөрэх-билии суолланныннар!»

Барыбытын бииргэ тумэн

Yөрэ-көтө ас тарда

Түбүгүрэ сүүрэриҥ,

Дьоллоноҥҥун сырдыырыҥ –

Биһигинниин өрүү баар

 

Умнуллубат өйдөбүл!


сэтинньи 1 күнэ, 2019 сыл. Ийэбэр анаабыт хоһоонум харбалаах сэлиэнньэтин библиотеката тэрийбит күрэҕэр бастаата




Хоһооннорум "Таатта" хаьыакка, 2014 сыл



2018 сыл, ыам ыйа

Күн уһаан, мичээрин бэлэхтээн,

Хоптолоох хочотун  сырдатта,

Таһырдьа угуйда, көҥүлгэ  көтүттэ,

Дьыбардыын хатыйса оонньотто,

 

Доҕоттоор, тапталлаах Аммабыт

Уһуктар үөрүүтүн үллэстэн,

Бу дьикти көстүүттэн күүс ылан,

Оҕо  саас дьиэрэҥкэй тэбиэхтин!

 

Ийэлээх аҕабыт олоҕун салҕааммыт

Сааскылыы сандаарбыт  олоҕу түстэһэн,

Дойдубут бу мүөттээх салгынын ыймахтаан,

 Үүнүөҕүҥ-үрдүөҕүҥ, эрчимнээх буолуоҕуҥ!

***

Салгыбакка истэр

Араадьыйабыт күнүнэн!

Салгынынан сайдыыны

Кыра эрдэхтэн түстээбит

Сарсыарда оруобуна сэттэҕэ

Дойдубут гимнинэн уһугуннарбыт,

Күнүс уон иккигэ

"Дорооболоруҥ,оҕолоор!

Истиҥ пионерскай саһарҕаны"

Биэриинэн умсугуппут,

Киэһэ биэскэ,оһох оттор кэмҥэ

"Забота  у нас простая

Забота наша такая..."

Ырыанан олоххо тардыһыы

Күүстээх эрэлин бөҕөргөппүт,

"Кыргыттар, уолаттар,

Дьэ ыллаан дьиэрэтиҥ!"-

Алтаҕа сахалыы сайдам ырыанан

Инники буолууну түстээбит,

Киэһэтин тойугу, олоҥхону,

Араас сүдү талааннаахтар

Кэнсиэртэринэн кэрэҕэ сыһыарбыт

Араадьыйабыт барахсан

Анал күнүнэн истиҥ эҕэрдэ буолуохтун!

Уол оҕо-норуоппут кэскилэ,

Уол оҕо-хатаппыт саҕаҕа,

Уол оҕо-алаһа эркинэ,

Уол оҕо-аймах дьон тирэҕэ.

Үөрэҕи,сайдыыны тэҥинэн тутаҥҥын

Эр Боотур киэбинэн ситэри силигилээн,

Норуотуҥ туһугар көлөһүн тоҕоҥҥун

Үлэлээ, үүн-сайын, бүгүҥҥү уоламмыт!

Ыарахан үлэттэн чаҕыйан толлума,

Эр хааҥҥын киллэрэн, инники дьулуруйан,

Күүһүрэн, хатарыллан, күннэтэ бөҕөргөөн,

Айыы-сиэр санаанан иитинэн-салайынан,

Бар дьонуҥ туһугар олорор иннигэр

 Сайдан ис, сырдыкка күннэтэ дьулуһан!

***

Дьүөгэм Настаа барахсан

 

Олоххор кимниин алтыһаргынан,

Кими кытта чугас санаһаргынан

Толору дьоллоохтук сананар эбиккин,

Үүнэр күн үтүөтүн эрдээхтик көрсөҕүн.

 

Мин дьүөгэм Настаа барахсан-

Киһи кэрэмэһэ,доҕор бастыҥа этэ,

Хайдахтаах да араас түгэҥҥэ

Дьиҥ сөптөөх хоруйу булара.

 

Билэрэ-көрөрө киэҥин,дириҥин

Аахпыта,хаһыспыта үгүһүн,элбэҕин

Алтыһан истэҕим аайытын сөҕөрүм

Дьүөгэнэн киэн туттуу үөрүүтүн билэрим.

 

Эҥээркэй куолаһын,эйээрэр ырыатын,

Эдьиийдии эйэҕэс истиҥ сыһыанын,

Эмискэ суохтааммын туоххаһыйан ылабын,

Видео холбооммун бу баардыы көрөбүн.

 

Настаабыт Тааттатын олустук таптыыра,

Дойдутун сонунун үөрүүнэн кэпсиирэ.

Сайдыыны түстэһэн,саҥаны киллэрсэн,

Бар дьонун туһугар хоодуоттук үлэлиирэ.

 

Айбыта-туппута ,сырдык сыдьаайа

Истиҥ-иһирэх өйдөбүл буолан,

Сүппэттии иҥнэҕэ бар дьонун сүрэҕэр

 Ыҥырар сулустуу үрдүккэ угуйа.

Учуутал идэтигэр тэҥҥэ уһуйуллубут,

Эдэркээн кэмнэртэн бииргэ алтыһар

Күндүтүк саныыр чугас доҕотторум,

Идэлээх күммүт сырдык үөрүүтүнэн

Эҕэрдэ ыытабын,айхалбын аныыбын!

Үүнэр көлүөнэ кэскилин түстэһэн,

Дууһаҕыт иэйиитин күннэтэ иҥэрэн,

Чиҥ билии,үүнүү-сайдыы муоһатын

Сөптөөхтүк салайан,олоххо сирдиигит.

Идэҕэ сүгүрүйүү тыыннаах туоһулара

Эһиги буолаҕыт-дьиҥнээх учууталлар,

Сыллата үрдүк ситиһии хаһаайыттара-

Мин бииргэ үөрэммит доҕотторум барахсаттар!

Учуутал идэтин толору баһылаан,

Бар дьоҥҥут махталын ылаҕыт,

Үөрэппит ыччаккыт холобур оҥостон,

Туйаҕы хатарар ,суолгутун салгыыр.

Эппиэттээх үлэҕит эркээйи буолан,

Албан ааккыт ахтылла турдун,

Дьоһун сураххыт үйэни уҥуордаан,

 Көлүөнэ аайытын бэриллэн истин!!!

***

Үөрүҥ этэҥҥэ сылдьартан,

Кимиэхэ эрэ көмөлөөх буолартан,

Күннээҕи түбүктэн-садьыктан

Сылайан сынньанар дьолгутуттан!

Дуоһуйуҥ күннээҕи олоҕунан,

Сарсыарда түүнү солбуйарынан,

Ситтэрбэтэх үгүс үлэҕит

Сарсыҥҥы күнү саҕалыырынан.

Киэн туттуҥ эйэҕэс сыһыаҥҥытынан,

Бар дьоҥҥо сөбүлэтэр майгыгытынан,

Сиэрдээх,чиэһинэй буолуунан

Киһи аналын үрдүктүк тутаргытынан!

 

 Күннээҕи судургу олоххо

Кыра да үөрүүнү билиэххэ,

Кып-кыра санааны манньытар

Түгэни мүччү тутумуохха.

Оччоҕо олохтон дуоһуйуу,

Дьоллонуу үөрүүтүн билиэҕиҥ,

Сарсыҥҥы күҥҥэ эрэлиҥ

 Күүһүрүө эйигин кынаттыы.

 

Олохтон күн аайы күүтэбит

Үтүөнү,кэрэни,дуоһуйууну,

Ол эрэн сороҕор умнабыт

Буор босхо туох да кэлбэтин.

Илиини араарбат үлэттэн

Ситиһии ханна да куоппатын өйдөөн,

Дьоҕуру дьулуурдуун ситимниэҥ-

Дьоһуннук олоххун оҥостуоҥ.

Хас биир күндү күҥҥүн,

Тулалыыр,алтыһар эйгэҕин

Эн таптаа истиҥник ылынан-

Олоҕуҥ оччоҕо табыллыа.



Эдэр сааһы санаппыт кэрэ түгэннэр, бэс ыйа, 2016 сыл

Михаил Светловка муһуннубут,

Куустуһуу, сыллаһыы, үөрүү-көтүү,

Бэрээдэк сиэрин тутуһан,

Каюта көрдөнөн букунаһыы

Бииргэ түспүттэр уоскуйан,

Дьэ, хаттаан куустуһуу, кэпсэтии.

Киэргэнэн, оҥостон-туттунан

Музыкальнай салоҥҥа мустуу...

Саҕаланна дьоһуннаах түгэн-

Кыһыл дорожканан долгуйа хаамыы

Олоҕуҥ туһунан сиһилии сырдатан,

Кэпсииллэр Баһыыллаах Валябыт.

Сэргииллэр ытыс тыаһа доҕуһуоллаах

Бииргэ үөрэммит доҕотторбут.

Бары да дьон сиэринэн,

Идэни толору баһылаан,

Үлэһит үтүөтэ буолбуппут,

Олоххо сэмэй  ситиһиилэммиппит,

Үгүспүт оҕо-сиэн ырааппыт

Эһэ-эбэ дуоһунас сүкпүппүт,

Ол онон дуоһуйан хаалбакка,

Үлэни үҥэр таҥара оҥостон,

Дойдубут сайдарын туһугар

Үлэлии, айа-тута сылдьабыт.

Күннээҕи түбүктэн быыс булан,

Ыраахтан-чугастан чуоҕуһан,

Көрүстүбүт кэрдиис кэми бэлиэтии,

Ахтылҕан иэйиитигэр бигэтэн.


Валялаах Тамара тэрийэн,

Банкеттыы киирдибит рестораҥҥа

Минньигэс ас арааһын

Амсайдыбыт астына, тото-хана.

Кэпсээммит тэнийдэ, ыраатта:

Оҕо саас дьоллоох кэмнэрэ,

Көр-күлүү араас түгэнэ,

Олоххо суолу булунуу сэһэнэ.

Ырыаны-тойугу оонньуунан ситэрэн,

Көрсүһүү үөрүүтүн умсулҕана

Барыбытын бииргэ кууста,

Биэс чаас биллибэккэ ааста.


Сарсыарда теплоход айанын

Биһигэр бигэтэн утуйан,

Уһуктан, сөҕүмэр көстүүнү

Сүрэххэ чугастык ылынан

Өр таалан турдубут дуоһуйа

Өлүөнэ эбэбит очуоһа

Үрдүккэ, чыпчаалга угуйа

Дьонтоһо тэнийэн кэрэтиэн!!!

Хараҕы араарбат умсулҕан

Ыҥырда ыраахха,чыпчаалга.

Сахалыы сайбаччы таҥнаммыт

Палуба киэҥ иэнин толоро,

Кутулла түстүбүт биһиги

Кэрэни үйэтитэр тэрээһиҥҥэ.

Оһуохай үөрүүлүүн кыттыста,

Лиялаах Рита аһыллан,

Оһуохай таһааран, түһүлгэ төрүттээн,

Оҕо саас ыһыаҕын санаттылар.                        

Теплоход тигистэ кытылга

Ытык сир ыҥырда ыалдьыттары

Мааппабыт сэлээппэтин мэник тыал

Өлүөнэ үөһүгэр кыыратта,

Уолаттар быыһыы сүүрдүлэр,

Долгун ырааттар ыраатта,

Сэлээппэ долгуҥҥа уйдаран,

Тэйдэ, дьоһун бэлэх буолан.                        

Очуоспут саҕаланар сиригэр

Алаадьы уурдубут сүгүрүйэ,

Алгыһы ыллыбыт долгуйа,

Сүүспүтүгэр бэлиэ бистэрэн.

Оһуохай кынаттыыр тойуга

Доҕордуу иэйиинэн кууста,

Нууччалыын,омуктуун бииргэ

Дьуохарга хаамтыбыт долгуһа


Аһыырга тэринэн түбүгүрэ,

Остуолу сэлэлээн турдубут

Ыраахтан кэлбит кэһиини

Сөҕө-махтайа хостуубут:

Туох суоҕуй бу астаах хоппоҕо:

Сылгы этэ, иһэ, хаана

Сааскы кус, хаас, балык

Кырылыы кыынньыбыт кымыс

Ситэрдэ үөрүү остуолун.

Дойдубут минньигэс аһын

Кэһиилэнэн кэлбитХатыыларга,

Кымыстаах Малдьаҕар кыыһыгар,

Кустаах -балыктаах Бэстээх күтүөтүгэр

Сиргэ тиийэ сүгүрүйдүбүт

Махталбыт үтүөтүн анаатыбыт.


Аргыый наллаан аһыы-аһыы

Кэпсээн-ипсээн тэнийэр,

Лия кыыспыт иилиир-саҕалыыр,

Тыл этиитэ салҕанар,

Дойду минньигэс аһа-үөлэ

Ахтылҕаны көбүтэн,

Санаа ыраах айанныыр,

Дойду сылаас салгына

Илгийэн ааһар кэриэтэ.

Бириэмэ ыксатан, кэпсээн тохтоон,

Үөһэ тахсарга бэлэмнэнии

Тиийэн кэллэ, доҕоттоор                         


Өлүөнэ очуоһа-Аан дойду кэрэтэ

Умсугутар чыпчаала барыбытын сөхтөрдө,

Үрдүккэ сүгүрүйэр баҕаны батыһан ,

Туруннубут хоодуоттук хайаны дабайа:

Сорохтор хорсуннар, элэҥнээн түргэннэр

Кыргыттар холкулар, аат-дьуо иһэллэр

Баһыылбыт барыбыт иннигэр иһэн,

Хаартыскаҕа түһэрэр, үйэтитэр баҕалаах,

Кыргыттар үгүстүк сынньанан ылабыт

Сааһырбыт эбиппит, эдэр саас куоппут

Ол эрэн умсулҕан үрдүккэ угуйан,

Тиийдибит чыпчаалга-муҥутуур үөрүү!    


Салгынныын ураты алыптаах чыпчаал

Дьэ, чахчы үтүөкэн көстүүнү бэлэхтиир

Дабайбыт үөрүүбүт иэйиинэн кууста,

Эһиэкэй эҥээркэй ырыата буолан,

Ыраахха дьиэрэйэ кутуллан истэ,

Дьолунан толору оһуокай тойуга

Оҕо саас кэмнэрин саната дуорайда

Өлүөнэ эбэбит үөрүүнү сэҥээрэн,

Чуумпура иһийэн иһиллии сытта.               


Дьэ, тэптэн, оҕолуу сырдаан, чэпчээн

Кэрэ көстүүттэн долгуйа дуоһуйан,

Олоҕу салгыырга күүс-сэниэ эбинэн,

Дойдубут ытык-мааны сиригэр сүгүрүйэ,

Алыптаах салгынын толору эҕирийэ

Чуумпуран ыллыбыт, долгуйан турдубут.

Хайаттан түһэргэ бытааннык айаннаан,

Тэллэҕэр кэлэммит үссэнэ түстүбүт.

Сырыыны үйэтитэн,өйдөбүнньүк ыллыбыт

Самыырбыт саккыраан, иһирдьэ киирдибит            



Каюта аайытын өрө көтөҕүллүү,

Итии чэй тардан, тулалаан олорон,

Истиҥ-иһирэх кэпсэтии тэнийдэ,

Бүгүҥҥү күн өйдөбүлэ  өссө дириҥээтэ.

Киэһэтин түмүктүүр түмсүүгэ мустаммыт

Анал ааттарга тиксэммит үөрдүбүт:

Олохпут кэпсээнин суолтатын үрдэтэн,

Хас биирдии бэйэбит дьоһун олоҕун

Бэлиэтээн эттилэр, үрдүктүк туттулар.

Хардарыта өйдөбүнньүк бэлэҕи

Ураты истиҥник тутаммыт үөрдүбүт,

Хатыыбыт көмүс куоластаах далбардара

Ырыа бастыҥын бэлэх ууннулар,

"Аһаҕас микрофон " үлэлээн,

Ис сүрэхтэн махтал бастыҥын

Тэрийээччилэргэ сүгүрүйэ эттибит,

Үөрдүбүт, астынныбыт, дуоһуйдубут

Валябыт оһуокайынан түмүктээтибит                        

Бу көрсүһүү ураты иһирэх тыына

Барыбытыгар кэрэ өйдөбүл буолан,

Сүрэхпитигэр сүппэттии иҥэн,

Сылааһынан угуттуу турдун дуу...

Көрсүһүү сахпыт өрө көтөҕүллүүтэ

Олоххо дьулууру күүһүрдэн,

Инникигэ эрэли, туруктаах буолууну

Түстээтин күннэтэ барыбытыгар!



*  *  *

Үөрүҥ этэҥҥэ сылдьартан,

Кимиэхэ эрэ көмөлөөх буолартан,

Күннээҕи түбүктэн –садьыктан

Сылайан сынньанар дьолгутуттан!

Дуоһуйуҥ күннээҕи олоҕунан,

Сарсыарда түүнү солбуйарынан,

Ситтэрбэт үгүс үлэҕит

Сарсыҥҥы күнү саҕалыырынан.

Киэн туттуҥ эйэҕэс сыһыаҥҥытынан,

Бар дьоҥҥо сөбүлэтэр майгыгытынан,

Сиэрдээх, чиэһинэй буолуунан

Киһи аналын үрдүктүк тутаргытынан!

*  *  *

Күннээҕи судургу олоххо

Кыра да үөрүүнү билиниэх,

Кып-кыра санааны манньытар

Түгэни мүччү тутумуох.

Оччоҕо олохтон дуоһуйуу

Дьоллонуу үөрүүтүн билиэхпит,

Сарсыҥҥыкүннээҕи эрэлбит

Күүһүрүө кыйаарар кынаттыы.

* * *

Дьахталлар Аан дойдутааҕы 

күннэригэр


Дууһаны долгутар тыллардаах

Эҕэрдэ бастыҥын бэлэхтээн,

Тиийэн кэллэ сэргэх ыалдьыттыы,

Күүтүүлээх күндү күммүт!

Эйэҕэс эбээни,

күн тэҥэ ийэни,

Эдэркээн кыысчааны,

бантиктаах балтыны

Үөрдэбит болҕомто киинигэр тутаммыт.

Дьол-соргу тосхойдун-дьоһуннаах бу күҥҥэ!

Үөрүүттэн мичээрэ сырдаатын дьиэ иһэ!

*  *  *

Күннээҕи түбүк бүппэккэ,

Мөҕүттэр үөрүүтүн билэммин

Этэҥҥэ сылдьар эбиппин

Эйэлээх олоҕу түстэһэн.

Күннээҕи түбүкпүт бүппэккэ,

Салҕанар сарсыҥҥы күммүт,

Олоҕу уһансар аналбыт

Үлэнэн дьоллонор олохпут.

* * *

*  *  *

Эдэр саас эриэккэс түгэнэ

Элэҥнээн аастаҕа түргэнин.

Эн биһи дьүөгэлии буолбуппут

Бэйэтэ - үөрүүлээх үбүлүөй.

Хайа да түгэҥҥэ өйөһөн,

Доҕордуу сыһыаны харыстаан,

Дьоллоохпут этэҥҥэ сылдьартан!

Дьүөгэбэр эйиэхэ махталым

Истиҥин аныыбын, барахсаан,

Олоҕу дириҥник хорутан,

Лоп-бааччы толкуйгун сөҕөбүн.

Доҕордуу сыһыаммыт күүһүрдүн,

Күннэтэ билсиһэ олоруох,

Сааһырыы боруогар үктэнэн,

Болҕомто киинигэр сылдьыһыах,

Доруобай дьол, үөрүү аргыстаах

Уһуннук олоруох, доҕоччуок!

* * *

*  *  *

Олохтон күннэтэ күүтэбит

Үтүөнү, кэрэни, дуоһуйууну,

Ол эрэн сороҕор умнабыт

Буор-босхо туох да кэлбэтин.

Илиини араарбат үлэттэн

Ситиһии ханна да куоппатын билинэн,

Дьоҕуру дьулуурдуун ситимниэҥ-

Дьоһуннук олоххун оҥостуоҥ!

Хас биирдии үүммүт үтүө күҥҥүн,

Тулалыыр, алтыһар эйгэҕин

Эн таптаа истинник ылынан-

  Олоҕуҥ  оччоҕо

табыллыа.

 * * *

Ийэ-күн тэҥэ киһим,

Ийэ- мин сырдык аанньалым,

Ийэ- олоххо сирдьитим,

Ийэ- күндүттэн күндүм.

 

Ийэм кэрэ уобараһын,

Ийэм иҥэрбит тапталын,

Ийэм такайбыт үөрэҕин-

Олоҕум сулуһа оҥостобун.

 

Олохтон,үлэттэн дуоһуйуу

Ийэҕэ истиҥ тапталтан саҕыллар:

Эргиллибэт оҕо сааһым

Дьоллоох кэмин ахтылҕаныгар бигэнэн.